Twee keer per jaar maakt Femke Helland van hulporganisatie Scharlaken Koord dezelfde ronde. “Zowel in Amsterdam als in Zaandam gaan we langs de clubs en ramen”, zei ze daarover tegen de Zaanse nieuwssite De Orkaan. Op die locaties ziet ze geregeld dezelfde gezichten: vrouwen die het werk al jaren doen. Het grootste deel van de Zaanse seksbranche staat echter niet op die route.

Dat deel werkt vanuit een woning en is alleen te vinden via een advertentie. Hoe groot het is, blijkt pas als het sluit. In het jaar tot december 2024 werden in de Zaanstreek twaalf woningen gesloten vanwege illegale prostitutie. Twaalf adressen die bij geen enkele hulpverlener in een bestand stonden, tot het moment van die sluiting.

Waar de ronde ophoudt

Voor de locaties met een vergunning is de zorg wel geregeld. GGD Zaanstreek-Waterland doet daar soa-onderzoek op locatie, volgens de gemeentelijke nota minstens twee keer per jaar. Scharlaken Koord biedt gratis hulp en advies bij schulden, verslaving, werk en uitstappen. HVO-Querido is in Zaanstad de coördinator voor slachtoffers van mensenhandel.

Alle drie die routes beginnen bij een plek of bij een melding. Een vrouw die alleen vanuit haar eigen woning werkt en nergens als bedrijf bekend is, komt in geen van die routes voor. Zij moet zelf bellen, of gevonden worden.

De voorlichter die het werk zelf deed

In Amsterdam is voor dat laatste een methode ontwikkeld die niet op adressen leunt, maar op mensen. Het Amsterdam Center for Sex Workers, sinds 2008 een samenwerking tussen HVO-Querido en de GGD van Amsterdam, werkt met voorlichters. Een deel van hen heeft het werk zelf gedaan.

In een gemeentelijke monitor uit 2018, toen het centrum nog P&G292 heette, staat de kwalificatie in één zin: de voorlichters “zijn veelal ervaringsdeskundige, spreken de taal en kennen de cultuur”. Dat is geen bijzaak. Wie vanuit huis werkt en het Nederlands niet beheerst, heeft weinig aan een folder.

Ana Paula Lima begeleidt er sekswerkers. Ze komt uit Brazilië en deed het werk zelf voordat ze bij het centrum ging werken. “Omdat ik uit ervaring spreek, vertrouwen ze me sneller”, zei ze vorig jaar tegen NAP Nieuws. Een stagiair uit Venezuela tolkt bijeenkomsten naar het Spaans, in zijn eigen dialect.

Twee premissen

De organisaties die de Zaanse thuiswerker kunnen bereiken, kijken verschillend naar haar. Helland van Scharlaken Koord is daarover uitgesproken: “Wij komen zelden vrouwen tegen die volledig vrijwillig dit werk uitvoeren.” Haar organisatie biedt onder meer een uitstapprogramma aan.

Die observatie komt wel uit een bepaalde hoek van de branche: een organisatie met een uitstapprogramma ontmoet vooral mensen die ergens mee zitten. Wie het werk zonder problemen doet, komt haar zelden tegen.

Het Amsterdamse centrum vertrekt vanuit een ander punt. Daar bepalen sekswerkers zelf welke woorden over hen gebruikt worden, en is de inzet dat het niet zou moeten uitmaken of iemand kapper, bakker of sekswerker is.

Dat verschil is niet academisch. Het bepaalt wat er wordt aangeboden zodra de telefoon wordt opgenomen. Voor de vrouw in Zaandam of Krommenie betekent het dat het uitmaakt wie haar als eerste vindt.

De advertentie als voordeur

Beide benaderingen komen uiteindelijk op dezelfde plek uit. Scharlaken Koord beschreef die werkwijze al in 2018: “Wij bereiken de vrouwen onder meer door sms-berichten te sturen naar 06-nummers die wij op internet vinden.” In een proef in Flevoland leverde dat een derde van alle hulpvragen in die provincie op.

De schaal is aanzienlijk. Volgens dezelfde organisatie stonden er in 2018 per dag ongeveer 8500 unieke seksadvertenties online in Nederland. In Amsterdam bereikt de online route inmiddels bijna evenveel mensen als het veldwerk op locatie, en komen er via soa-onderzoek bijna evenveel sekswerkers in beeld die onvergund werken als met vergunning.

Daarmee is de advertentie meer dan een manier om klanten te vinden. Het is het enige adres dat een hulpverlener heeft. Wat erin staat bepaalt wie erop kan reageren — en of dat een klant is of een voorlichter. Voor wie zich afvraagt wat thuisontvangst in de praktijk betekent, staat daarover uitleg op de advertentiesite Quickie.nu.

Op de locaties met een vergunning verandert er weinig; de ronde van Helland komt twee keer per jaar langs. Het deel dat daarbuiten valt, blijft afhankelijk van een telefoonnummer en van iemand die de taal spreekt.